Nhiều quy định chạm thẳng vào đời sống hằng ngày không nằm trong luật mà nằm trong văn bản của tỉnh, của xã: nghị quyết của Hội đồng nhân dân, quyết định của Uỷ ban nhân dân. Khi một quy định như vậy đang gây vướng, người dân và hộ kinh doanh có thể kiến nghị sửa qua cơ quan đã ban hành, qua đại biểu Hội đồng nhân dân, qua kênh phản ánh kiến nghị của tỉnh, và khi có dấu hiệu trái luật thì đề nghị kiểm tra văn bản.
Từ ngày 1/7/2025, chính quyền địa phương tổ chức theo hai cấp là tỉnh và xã, cả nước còn 34 tỉnh, thành. Nhiều tỉnh mới đang ban hành văn bản thay cho văn bản của các tỉnh trước khi hợp nhất, nên việc xác định văn bản nào đang áp dụng cho địa bàn của bạn là bước đầu tiên không được bỏ qua. Bài này mô tả quy trình trung lập, không bàn về văn bản cụ thể của địa phương nào.
Quy định của địa phương nằm ở những loại văn bản nào
Ở cấp tỉnh, văn bản quy phạm gồm nghị quyết của Hội đồng nhân dân tỉnh và quyết định của Uỷ ban nhân dân tỉnh. Hội đồng nhân dân quyết định những vấn đề được luật giao, như một số khoản phí, lệ phí, chính sách hỗ trợ của địa phương. Uỷ ban nhân dân tỉnh ban hành quyết định để quy định chi tiết những nội dung được giao và tổ chức thi hành văn bản cấp trên tại địa phương.
Ở cấp xã, theo pháp luật về ban hành văn bản bản hiện hành, Hội đồng nhân dân và Uỷ ban nhân dân xã cũng ban hành văn bản quy phạm trong phạm vi được giao. Phạm vi này hẹp hơn cấp tỉnh, chủ yếu về những việc tổ chức thực hiện tại địa bàn. Bạn nên đối chiếu thẩm quyền cụ thể trong văn bản hiện hành, vì phân cấp, phân quyền sau năm 2025 vẫn đang được hoàn thiện.
Ngoài văn bản quy phạm, địa phương còn ban hành nhiều văn bản hành chính: kế hoạch, thông báo, công văn chỉ đạo. Những văn bản này không phải quy phạm, nhưng nhiều khi chính chúng mới tạo ra yêu cầu cụ thể với người dân. Phân biệt được hai loại giúp bạn chọn đúng cách kiến nghị: văn bản quy phạm thì kiến nghị sửa đổi, đề nghị kiểm tra; văn bản hành chính thì đề nghị cơ quan ban hành xem lại.
Những loại quy định địa phương hay gây vướng
Theo phản ánh phổ biến của người dân và hộ kinh doanh, các nhóm quy định sau thường là nơi phát sinh kiến nghị. Danh sách chỉ để định hướng, không nhận xét về văn bản cụ thể nào:
- Phí, lệ phí thuộc thẩm quyền của tỉnh: mức thu, đối tượng miễn giảm, cách thu.
- Quản lý trật tự đô thị: sử dụng tạm thời vỉa hè, lòng đường, giờ bày bán, khu vực được phép.
- Điều kiện, quy chuẩn địa phương trong xây dựng, sửa chữa nhà ở tại một số khu vực.
- Chính sách hỗ trợ của tỉnh: điều kiện được hưởng, hồ sơ, thời hạn đăng ký.
- Quy định về giá đất, hệ số liên quan đến đất đai do tỉnh ban hành theo luật.
- Quy định về thủ tục nội bộ của tỉnh khi giải quyết hồ sơ liên thông giữa sở và xã.
Với các nhóm có tranh chấp phức tạp như đất đai, kiến nghị về quy định chung nên tách bạch khỏi việc khiếu nại một quyết định cá biệt về thửa đất của bạn. Hai việc có thủ tục và thời hạn khác nhau, gộp lại dễ làm cả hai chậm.
Nơi gửi kiến nghị theo loại văn bản
Bảng dưới gợi ý nơi gửi chính và kênh bổ trợ. Tên cơ quan cụ thể của từng tỉnh bạn kiểm tra trên cổng thông tin điện tử của tỉnh.
| Loại văn bản | Gửi kiến nghị chính tới | Kênh bổ trợ |
|---|---|---|
| Nghị quyết của Hội đồng nhân dân tỉnh | Thường trực Hội đồng nhân dân tỉnh; cơ quan được giao trình dự thảo | Đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh; Mặt trận cấp tỉnh |
| Quyết định của Uỷ ban nhân dân tỉnh | Uỷ ban nhân dân tỉnh, qua sở được giao chủ trì lĩnh vực | Kênh phản ánh kiến nghị của tỉnh; đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh |
| Văn bản của Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân xã | Uỷ ban nhân dân xã; Thường trực Hội đồng nhân dân xã | Đại biểu Hội đồng nhân dân xã; Uỷ ban nhân dân tỉnh khi vấn đề vượt phạm vi xã |
| Văn bản có dấu hiệu trái luật cấp trên | Cơ quan ban hành và cơ quan có thẩm quyền kiểm tra văn bản | Bộ quản lý lĩnh vực liên quan |
| Văn bản hành chính của sở, của xã | Chính cơ quan đã ban hành | Cơ quan cấp trên trực tiếp |
Gửi đúng cơ quan đã ban hành là cách nhanh nhất để kiến nghị tới tay người hiểu văn bản. Các kênh bổ trợ hữu ích khi kiến nghị đầu tiên không có trả lời thoả đáng, hoặc khi vấn đề ảnh hưởng tới đông người cần được nhìn ở tầm chính sách.
Tỉnh vừa hợp nhất: xác định văn bản nào đang áp dụng cho bạn
Khi nhiều tỉnh hợp nhất thành một, các văn bản quy phạm của từng tỉnh trước khi hợp nhất không tự mất hiệu lực cùng lúc. Theo nguyên tắc chuyển tiếp thường được áp dụng khi sắp xếp đơn vị hành chính, văn bản của tỉnh cũ tiếp tục áp dụng trên địa bàn trước đây của tỉnh đó cho tới khi tỉnh mới ban hành văn bản thay thế. Bạn nên đối chiếu nghị quyết về sắp xếp và văn bản hướng dẫn hiện hành để biết chính xác.
Hệ quả là trong một tỉnh mới, hai địa bàn có thể đang áp dụng hai mức phí khác nhau, hai quy định khác nhau về cùng một việc. Đó không nhất thiết là sai, mà là giai đoạn chuyển tiếp. Nhưng đó lại là thời điểm rất phù hợp để kiến nghị: tỉnh mới đang phải rà soát, hợp nhất văn bản, và cần biết quy định nào của tỉnh cũ đang vướng để không mang sang văn bản chung.
Khi viết kiến nghị trong giai đoạn này, bạn nên nêu rõ văn bản của tỉnh trước khi hợp nhất đang áp dụng cho địa bàn mình, so sánh với quy định của địa bàn khác trong cùng tỉnh mới nếu có, và đề xuất cách làm khi tỉnh ban hành văn bản thống nhất.
Các bước kiến nghị sửa một quy định của tỉnh, xã
Trình tự dưới đây áp dụng được cho hầu hết quy định địa phương:
- Tìm văn bản gốc trên cổng thông tin điện tử của tỉnh hoặc cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật; ghi số, ngày, cơ quan ban hành, điều khoản.
- Xác định văn bản đó đang áp dụng cho địa bàn của bạn, nhất là khi tỉnh vừa hợp nhất.
- Đọc phần căn cứ ban hành để biết văn bản cấp trên nào giao cho địa phương quy định nội dung này.
- Xác định vướng mắc thuộc loại nào: chưa hợp lý, chồng chéo, câu chữ mơ hồ, hay có dấu hiệu vượt thẩm quyền.
- Thu thập ví dụ cụ thể và số liệu: số hộ bị ảnh hưởng, chi phí, thời gian.
- Viết kiến nghị gửi cơ quan ban hành, nêu đề xuất cụ thể; giữ bằng chứng đã gửi.
- Theo dõi trả lời; nếu cần, nêu tiếp tại buổi tiếp xúc cử tri của đại biểu Hội đồng nhân dân.
Ví dụ giả định: hai mức thu ở hai địa bàn của một tỉnh mới
Sau khi hợp nhất, một tỉnh mới có hai địa bàn vẫn áp dụng hai nghị quyết khác nhau về một khoản thu liên quan tới việc sử dụng tạm thời một phần vỉa hè để kinh doanh. Ở địa bàn thứ nhất mức thu tính theo mét vuông và theo tháng; ở địa bàn thứ hai tính theo vị trí tuyến phố và theo năm. Các hộ kinh doanh ở vùng giáp ranh thấy hai bên đường áp dụng hai cách khác nhau. Đây là ví dụ giả định.
Một nhóm hộ kinh doanh gom thông tin: mỗi hộ đang nộp bao nhiêu theo cách nào, thủ tục gia hạn mất bao lâu, có những bất tiện gì. Họ không đề nghị bỏ khoản thu, mà đề nghị khi tỉnh ban hành nghị quyết thống nhất thì chọn một cách tính dễ hiểu, áp dụng chung, có thời gian chuyển tiếp hợp lý cho hộ đang nộp theo cách cũ. Văn bản được gửi tới Thường trực Hội đồng nhân dân tỉnh và cơ quan đang được giao soạn thảo văn bản thay thế.
Điểm đáng chú ý của ví dụ là thời điểm. Gửi kiến nghị khi tỉnh đang rà soát để hợp nhất văn bản thì kiến nghị trở thành dữ liệu cho người soạn thảo, thay vì phải chờ một đợt sửa đổi trong tương lai không rõ ngày. Khi dự thảo nghị quyết thống nhất được đăng lấy ý kiến, nhóm có sẵn số liệu để góp ý vào đúng điều khoản.
Hội đồng nhân dân: kênh hợp với quy định ảnh hưởng đông người
Hội đồng nhân dân là cơ quan ban hành nghị quyết và giám sát văn bản của Uỷ ban nhân dân cùng cấp. Đại biểu Hội đồng nhân dân tiếp xúc cử tri trước và sau các kỳ họp, tiếp công dân theo lịch, nhận đơn thư. Kiến nghị của cử tri được tổng hợp và gửi tới các cơ quan liên quan để trả lời, kết quả thường được báo cáo tại kỳ họp.
Kênh này hợp nhất khi một quy định của tỉnh, xã ảnh hưởng tới nhiều hộ: hộ kinh doanh cùng một chợ, cư dân cùng một khu, người làm cùng một nghề. Một kiến nghị có tên của nhiều người, có người đầu mối, có nội dung thống nhất và đề xuất cụ thể sẽ được ghi nhận như ý kiến cử tri chung, không bị coi là chuyện riêng của một hộ.
Khi trình bày, bạn nên giữ trọng tâm ở quy định và hậu quả của nó, tránh biến buổi tiếp xúc thành nơi khiếu nại một quyết định cá biệt hay phê phán cá nhân cán bộ. Những việc đó có kênh riêng. Kiến nghị càng tập trung, càng dễ được chuyển đúng nơi và có câu trả lời cụ thể.
Câu hỏi thường gặp
Quy định của tỉnh cũ trước khi sáp nhập còn áp dụng không?
Theo nguyên tắc chuyển tiếp thường được áp dụng, văn bản của tỉnh cũ tiếp tục áp dụng trên địa bàn trước đây của tỉnh đó cho tới khi tỉnh mới ban hành văn bản thay thế. Bạn nên kiểm tra văn bản hướng dẫn hiện hành hoặc hỏi cơ quan tiếp nhận để biết chính xác.
Xã, phường có được ban hành văn bản quy phạm pháp luật không?
Có, trong phạm vi được pháp luật giao. Hội đồng nhân dân và Uỷ ban nhân dân xã ban hành văn bản quy phạm về những nội dung được giao tổ chức thực hiện tại địa bàn. Phạm vi cụ thể bạn nên đối chiếu văn bản hiện hành, vì phân cấp sau năm 2025 vẫn đang được hoàn thiện.
Kiến nghị về mức phí của tỉnh nên gửi cho ai?
Phí, lệ phí thuộc thẩm quyền của tỉnh thường được quy định bằng nghị quyết của Hội đồng nhân dân tỉnh. Bạn có thể gửi kiến nghị tới Thường trực Hội đồng nhân dân tỉnh và cơ quan được giao trình dự thảo, đồng thời nêu với đại biểu Hội đồng nhân dân tại buổi tiếp xúc cử tri.
Thấy quy định của tỉnh trái với nghị định thì làm gì?
Bạn có thể kiến nghị tỉnh sửa và đồng thời đề nghị cơ quan có thẩm quyền kiểm tra văn bản của tỉnh xem xét. Trong lúc chờ, quy định vẫn đang có hiệu lực, nên việc của bạn vẫn cần thực hiện hoặc được bảo vệ qua thủ tục khiếu nại quyết định cá biệt nếu có.
Một hộ kinh doanh gửi kiến nghị thì có được xem xét không?
Có. Kiến nghị của một hộ vẫn được tiếp nhận và trả lời theo quy định. Tuy vậy, kiến nghị chung của nhiều hộ cùng gặp vấn đề, có số liệu và người đầu mối, thường cho thấy rõ hơn tính phổ biến và dễ được đưa vào rà soát.
Theo dõi kết quả kiến nghị gửi tỉnh ở đâu?
Bạn theo dõi văn bản trả lời gửi về địa chỉ của mình, mã tiếp nhận nếu gửi qua kênh điện tử, và báo cáo kết quả giải quyết kiến nghị cử tri mà nhiều tỉnh công khai trên cổng thông tin. Nếu quá lâu chưa có trả lời, có thể liên hệ lại bộ phận đã tiếp nhận.