Báo cáo tổng hợp, tiếp thu, giải trình ý kiến góp ý là tài liệu cơ quan chủ trì soạn thảo lập sau khi lấy ý kiến, liệt kê các nhóm ý kiến đã nhận theo từng điều khoản và nêu cách xử lý từng nhóm: tiếp thu, tiếp thu một phần, hay giữ như dự thảo kèm lý do. Với người góp ý, đây là nơi duy nhất cho biết ý kiến của mình đã đi đâu.
Bài này hướng dẫn tìm báo cáo trong hồ sơ dự thảo, đọc cấu trúc thường gặp, nhận ra ý kiến của mình khi nó đã bị gộp với ý kiến người khác, hiểu các cách giải trình hay gặp, và quyết định có nên tiếp tục góp ý ở giai đoạn sau hay không. Cách trình bày báo cáo khác nhau giữa các cơ quan; mô tả dưới đây là khuôn chung, các ví dụ là ví dụ giả định.
Báo cáo này nằm ở đâu và khi nào có
Theo nguyên tắc chung của quy trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, cơ quan chủ trì soạn thảo phải tổng hợp, nghiên cứu, tiếp thu và giải trình ý kiến góp ý; báo cáo về việc này là một thành phần của hồ sơ dự án, dự thảo gửi đi thẩm định hoặc trình cấp có thẩm quyền. Nhiều cơ quan đăng báo cáo này lên cùng trang với dự thảo, thường ở dạng tệp đính kèm cập nhật sau khi hết thời hạn lấy ý kiến.
Thời điểm báo cáo xuất hiện phụ thuộc tiến độ soạn thảo. Có khi chỉ vài tuần sau khi đóng lấy ý kiến, có khi lâu hơn nếu dự thảo được sửa nhiều. Một dự thảo có thể có nhiều báo cáo nối tiếp nhau, mỗi báo cáo ứng với một vòng lấy ý kiến hoặc một giai đoạn. Hãy chú ý ngày lập báo cáo để biết nó ứng với bản dự thảo nào.
Nếu sau một thời gian dài không thấy báo cáo trên trang đăng dự thảo, có thể tìm trong hồ sơ trình ở giai đoạn sau, ví dụ hồ sơ dự án luật khi được đưa ra thảo luận. Cách tìm và đọc toàn bộ hồ sơ dự thảo được bàn kỹ hơn ở chuyên mục tìm và đọc dự thảo; ở đây chỉ tập trung vào báo cáo tiếp thu, giải trình.
Cấu trúc thường gặp của một báo cáo tiếp thu, giải trình
Phần lớn báo cáo có hai phần: phần tổng quan về việc lấy ý kiến và phần bảng chi tiết. Bảng dưới mô tả những gì thường có trong mỗi phần.
| Phần | Nội dung thường có | Người góp ý nên đọc gì |
|---|---|---|
| Tổng quan | Thời gian, hình thức lấy ý kiến; số lượng và loại đối tượng đã góp ý | Kiểm tra đường gửi của mình có được liệt kê không |
| Ý kiến chung | Các ý kiến về sự cần thiết, phạm vi, bố cục của văn bản | Nếu góp ý của bạn mang tính tổng thể, nó thường nằm ở đây |
| Bảng theo điều khoản | Mỗi dòng: điều khoản, tóm tắt ý kiến, đơn vị hoặc nhóm góp ý, cách xử lý, lý do | Tìm đúng điều khoản mình đã góp ý |
| Vấn đề còn ý kiến khác nhau | Các điểm chưa thống nhất, phương án đề xuất trình cấp trên | Nếu ý của bạn nằm ở đây, nó vẫn còn khả năng được cân nhắc tiếp |
| Phụ lục | Danh sách cơ quan, tổ chức góp ý; đôi khi toàn văn ý kiến | Kiểm tra tên mình hoặc tổ chức mình |
Tên các mục có thể khác nhau, nhưng logic gần như giống nhau: ai góp ý, góp ý gì, xử lý thế nào, vì sao.
Tìm ý kiến của mình khi nó đã bị gộp
Ít khi bạn thấy nguyên văn góp ý của mình trong báo cáo. Ý kiến thường được tóm tắt thành một hai câu và gộp với các ý kiến tương tự. Một dòng có thể ghi "một số ý kiến đề nghị bổ sung thời gian chuyển tiếp cho cơ sở đang hoạt động", kèm danh sách hoặc loại đối tượng góp ý như "doanh nghiệp, hiệp hội, người dân". Nếu bạn từng đề nghị đúng điều đó, đây là ý của bạn, dù không có tên.
Cách tìm hiệu quả là đi theo số điều khoản. Mở sổ theo dõi hoặc bản góp ý đã lưu, liệt kê các điều khoản bạn đã góp ý, rồi tìm các dòng tương ứng trong bảng. Lưu ý số điều có thể đã thay đổi nếu báo cáo dẫn chiếu theo bản dự thảo mới; khi đó tìm theo nội dung hoặc tên điều.
Nếu không tìm thấy ý kiến của mình ở bất kỳ đâu, có vài khả năng: ý kiến được xếp vào mục ý kiến chung, được gộp với ý kiến khác dưới một cách diễn đạt rất khác, hoặc chưa được tổng hợp do gửi muộn hay sai kênh. Trong trường hợp đó, bạn có thể gửi một thư ngắn tới bộ phận đầu mối hỏi lại, kèm bằng chứng đã gửi.
Các cách giải trình thường gặp và ý nghĩa
Tiếp thu. Dự thảo đã được sửa theo hướng ý kiến đề nghị. Câu chữ mới có thể khác đề xuất của bạn nhưng tinh thần tương đồng. Kiểm tra bản dự thảo sau để thấy cụ thể.
Tiếp thu một phần. Cơ quan soạn thảo đồng ý với một phần đề nghị, hoặc điều chỉnh theo hướng khác để giải quyết một phần vấn đề. Đọc kỹ phần lý do để biết phần nào không được tiếp thu và vì sao.
Giữ như dự thảo. Ý kiến không được tiếp thu, kèm lý do. Lý do thường thuộc một vài loại: mục tiêu quản lý cần giữ, vấn đề đã được quy định ở văn bản khác, đề xuất vượt thẩm quyền của văn bản đang soạn, hoặc cơ quan soạn thảo đánh giá rủi ro khác với người góp ý.
Sẽ quy định trong văn bản hướng dẫn. Cơ quan soạn thảo thấy vấn đề có thật nhưng cho rằng nên xử lý ở văn bản cấp dưới. Đây là tín hiệu để bạn theo dõi dự thảo văn bản hướng dẫn sau này và góp ý tiếp ở đó.
Ghi nhận, nghiên cứu thêm. Ý kiến chưa được xử lý dứt điểm. Có thể được xem xét ở vòng sau hoặc khi thẩm định, thẩm tra. Đáng tiếp tục theo dõi.
So bản dự thảo trước và sau để kiểm chứng
Báo cáo cho biết cơ quan soạn thảo nói gì về ý kiến; bản dự thảo mới cho biết họ thật sự đã làm gì. Hai thứ thường khớp nhau, nhưng đọc cả hai mới đủ. Đặt điều khoản bạn góp ý ở bản cũ cạnh điều khoản tương ứng ở bản mới, đánh dấu chỗ khác. Nhiều hồ sơ có sẵn bảng so sánh giữa các bản, giúp việc này nhanh hơn.
Đôi khi bạn sẽ thấy điều khoản đã thay đổi theo hướng khác cả đề xuất của bạn lẫn bản cũ, do có những ý kiến khác được tiếp thu. Đây là lúc cần đọc lại cả điều khoản mới với con mắt người chịu tác động: vấn đề bạn nêu đã được giải quyết chưa, có vấn đề mới nào phát sinh không. Nếu còn vòng góp ý tiếp theo, đây là đầu vào cho bản góp ý mới.
Cũng có trường hợp báo cáo ghi tiếp thu nhưng điều khoản trong bản mới gần như không đổi. Có thể việc tiếp thu nằm ở một điều khoản khác, hoặc ở văn bản hướng dẫn được hứa hẹn. Tra cứu kỹ trước khi kết luận; nếu vẫn không rõ, có thể nêu cụ thể điểm này trong góp ý ở vòng sau một cách lịch sự.
Ví dụ giả định: đọc một dòng trong bảng giải trình
Giả sử một dòng trong bảng ghi: điều khoản về thời hạn nộp báo cáo định kỳ; tóm tắt ý kiến: một số hộ kinh doanh và tổ chức đại diện đề nghị chuyển từ báo cáo hằng quý sang hằng năm đối với cơ sở quy mô nhỏ; cách xử lý: tiếp thu một phần; lý do: giữ báo cáo hằng quý để bảo đảm theo dõi kịp thời, nhưng bổ sung quy định cho phép nộp qua hệ thống điện tử theo mẫu rút gọn đối với cơ sở dưới một ngưỡng doanh thu nhất định.
Đọc dòng này, bạn biết ba điều. Thứ nhất, ý kiến về tần suất báo cáo đã được ghi nhận như một nhóm, không phải ý kiến lẻ. Thứ hai, cơ quan soạn thảo coi tần suất là điểm cần giữ vì mục tiêu theo dõi, nên đề nghị giảm tần suất ở vòng sau khó được chấp nhận nếu không có lập luận mới. Thứ ba, hướng giảm gánh nặng đang mở là đơn giản hoá mẫu và cách nộp, và ngưỡng doanh thu còn để ngỏ.
Từ đó, bước góp ý tiếp theo hợp lý là tập trung vào chỗ còn ngỏ: ngưỡng nên đặt ở đâu, mẫu rút gọn nên gồm những chỉ tiêu nào, hệ thống điện tử cần đáp ứng gì để cơ sở nhỏ dùng được. Đây là ví dụ giả định để minh hoạ cách đọc, không phản ánh dự thảo nào đang được lấy ý kiến.
Sau khi đọc báo cáo, làm gì tiếp
Kết quả đọc báo cáo quyết định bước tiếp theo của bạn. Một số hướng hợp lý:
- Nếu ý kiến được tiếp thu, ghi nhận vào sổ theo dõi và chuyển sang theo dõi văn bản hướng dẫn, nơi chi tiết thực hiện sẽ nằm.
- Nếu được tiếp thu một phần, xem phần còn lại có đủ quan trọng để góp ý tiếp ở giai đoạn thẩm định, thẩm tra không.
- Nếu không được tiếp thu với lý do bạn thấy có cơ sở, chấp nhận và chuẩn bị cách tuân thủ khi văn bản có hiệu lực.
- Nếu không được tiếp thu với lý do bạn cho là chưa xét tới thực tế đã nêu, chuẩn bị thêm dẫn chứng mới và góp ý ở vòng sau nếu còn cơ hội.
- Nếu dự thảo đã thông qua, chuyển sang chuẩn bị tuân thủ; khi áp dụng thực tế thấy bất hợp lý, cân nhắc kênh kiến nghị sửa quy định đang áp dụng.
- Chia sẻ kết quả với nhóm hoặc tổ chức đã cùng góp ý, để mọi người biết và rút kinh nghiệm.
Dù kết quả thế nào, đọc báo cáo giải trình là cách tốt nhất để hiểu cơ quan soạn thảo cân nhắc những gì. Những lý do được nêu ra giúp bạn viết góp ý sát hơn trong những lần sau.
Câu hỏi thường gặp
Báo cáo tiếp thu, giải trình có bắt buộc phải công khai không?
Báo cáo là thành phần của hồ sơ dự án, dự thảo theo quy trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, và nhiều cơ quan đăng công khai cùng dự thảo. Mức độ và thời điểm công khai có thể khác nhau; đối chiếu Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật bản hiện hành để biết yêu cầu cụ thể.
Vì sao không thấy tên mình trong báo cáo?
Báo cáo thường gộp ý kiến theo nội dung và chỉ ghi loại đối tượng góp ý, không ghi tên từng cá nhân. Hãy tìm theo điều khoản và nội dung đề xuất. Một số báo cáo có phụ lục danh sách tổ chức góp ý nhưng hiếm khi liệt kê từng người dân.
Ý kiến bị giữ như dự thảo thì có khiếu nại được không?
Việc cơ quan soạn thảo không tiếp thu một góp ý không phải quyết định hành chính cá biệt để khiếu nại. Bạn có thể tiếp tục góp ý ở các giai đoạn sau nếu còn cơ hội, hoặc kiến nghị sửa đổi khi văn bản đã có hiệu lực và phát sinh bất hợp lý.
Một dự thảo có thể có mấy báo cáo tiếp thu?
Có thể có nhiều báo cáo, mỗi báo cáo ứng với một vòng lấy ý kiến hoặc một giai đoạn như sau thẩm định hay sau thẩm tra. Hãy chú ý ngày lập và bản dự thảo mà báo cáo dẫn chiếu.
Báo cáo ghi tiếp thu nhưng dự thảo mới không đổi thì hiểu thế nào?
Có thể nội dung tiếp thu nằm ở điều khoản khác hoặc được chuyển sang văn bản hướng dẫn. Đọc kỹ phần lý do và tra toàn bộ bản mới. Nếu vẫn chưa rõ, có thể nêu lại điểm này trong góp ý ở vòng sau.
Có cần đọc toàn bộ báo cáo không?
Không cần. Đọc phần tổng quan, phần ý kiến chung và các dòng ứng với điều khoản bạn đã góp ý là đủ. Nếu thời gian cho phép, đọc thêm mục vấn đề còn ý kiến khác nhau để hiểu các điểm đang được cân nhắc tiếp.