Đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân có trách nhiệm tiếp nhận kiến nghị của cử tri, chuyển tới cơ quan có thẩm quyền và theo dõi việc trả lời. Với một quy định đang áp dụng mà bạn thấy bất hợp lý, đây là kênh giúp vấn đề được nhìn ở tầm chính sách: kiến nghị của nhiều cử tri về cùng một việc thường được tổng hợp và gửi tới các cơ quan liên quan, có báo cáo trả lời được công khai theo quy định.
Bài này mô tả quy trình một cách trung lập: chọn đại biểu nào cho loại quy định nào, tiếp cận qua những cách nào, chuẩn bị nội dung ra sao để kiến nghị được chuyển đúng chỗ, và những điều nên tránh. Bài không đánh giá cá nhân đại biểu hay cơ quan nào, và không bàn về chính sách cụ thể nào đang được tranh luận.
Đại biểu làm gì với một kiến nghị về quy định
Đại biểu dân cử không trực tiếp sửa văn bản của bộ hay của tỉnh. Việc của đại biểu là tiếp nhận, nghiên cứu, chuyển kiến nghị tới cơ quan có thẩm quyền, yêu cầu cơ quan đó xem xét, trả lời, và theo dõi kết quả. Khi nhiều cử tri ở nhiều nơi cùng phản ánh một vấn đề, ý kiến được tổng hợp thành kiến nghị của cử tri gửi tới kỳ họp; các cơ quan nhận phải trả lời, và việc trả lời được giám sát.
Đại biểu còn có những công cụ khác theo luật định như chất vấn, đề xuất đưa nội dung vào chương trình giám sát, góp ý khi văn bản được đưa ra sửa đổi. Việc dùng công cụ nào là quyết định của đại biểu, dựa trên mức độ phổ biến và tính cấp thiết của vấn đề. Bạn không nên kỳ vọng một kiến nghị đơn lẻ sẽ lập tức thành câu chất vấn tại kỳ họp.
Điều kênh này làm tốt là đưa một vấn đề ra khỏi phạm vi "một hồ sơ bị trả" để thành dữ liệu cho người làm chính sách. Đó cũng là lý do kiến nghị gửi đại biểu nên viết ở góc độ quy định ảnh hưởng tới nhiều người, không phải đề nghị can thiệp vào hồ sơ riêng.
Chọn đúng đại biểu cho đúng loại quy định
Quy định của luật, nghị định, thông tư. Đây là văn bản của trung ương, phù hợp gửi đại biểu Quốc hội. Mỗi tỉnh, thành có một đoàn đại biểu Quốc hội; bạn gửi tới đoàn ở nơi mình cư trú hoặc nơi doanh nghiệp hoạt động.
Quy định do tỉnh ban hành. Nghị quyết của Hội đồng nhân dân tỉnh, quyết định của Uỷ ban nhân dân tỉnh phù hợp gửi đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh, vì Hội đồng nhân dân giám sát văn bản của Uỷ ban nhân dân cùng cấp và tự sửa nghị quyết của mình.
Quy định do xã, phường ban hành. Từ khi chính quyền địa phương hai cấp vận hành, cấp xã có Hội đồng nhân dân và Uỷ ban nhân dân. Văn bản của cấp này phù hợp gửi đại biểu Hội đồng nhân dân xã, phường, đặc khu nơi bạn sống.
Vấn đề nằm ở cả trung ương và địa phương. Ví dụ giả định: văn bản của tỉnh cụ thể hoá một nghị định theo cách gây vướng. Bạn có thể gửi cả đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh và đoàn đại biểu Quốc hội, nêu rõ phần nào thuộc văn bản nào.
Các cách tiếp cận đại biểu và cái nào hợp với việc gì
Mỗi cách có ưu điểm riêng. Thông tin về lịch tiếp xúc cử tri, lịch tiếp công dân thường được thông báo tại địa phương và trên cổng thông tin của tỉnh.
| Cách tiếp cận | Hợp với | Lưu ý |
|---|---|---|
| Phát biểu tại buổi tiếp xúc cử tri | Vấn đề nhiều người cùng gặp, cần được nêu công khai | Thời gian mỗi người ngắn; nên nộp kèm văn bản để được ghi đầy đủ |
| Đến buổi tiếp công dân của đại biểu | Vấn đề cần trình bày kỹ, có hồ sơ kèm theo | Mang theo giấy tờ tuỳ thân và bản sao tài liệu; trình bày ngắn trước, chi tiết để trong văn bản |
| Gửi văn bản tới văn phòng phục vụ đoàn đại biểu ở tỉnh | Kiến nghị có lập luận, số liệu, cần được chuyển chính thức | Ghi rõ người gửi, địa chỉ nhận trả lời; giữ bằng chứng đã gửi |
| Qua Mặt trận Tổ quốc, đoàn thể ở cơ sở | Ý kiến cộng đồng, khu dân cư, hội viên | Ý kiến được tổng hợp, có thể mất chi tiết cá nhân |
| Qua hiệp hội ngành nghề | Quy định ảnh hưởng một ngành | Hiệp hội có thể tổng hợp số liệu của nhiều doanh nghiệp |
Thường thì cách tốt nhất là kết hợp: gửi văn bản đầy đủ tới văn phòng phục vụ đoàn đại biểu, rồi tới buổi tiếp xúc cử tri nêu ngắn gọn vấn đề và nói rằng văn bản chi tiết đã được gửi. Hai dấu vết bổ sung cho nhau.
Chuẩn bị nội dung kiến nghị gửi đại biểu
Đại biểu nhận rất nhiều đơn thư. Kiến nghị dễ được chuyển đúng nơi là kiến nghị mà người đọc hiểu được trong hai phút. Các bước chuẩn bị:
- Viết một câu tóm tắt: quy định nào, của văn bản nào, gây vướng gì cho ai.
- Nêu tên văn bản, cơ quan ban hành, điều khoản; kèm bản trích nguyên văn điều khoản đó.
- Mô tả hậu quả thực tế bằng một hai ví dụ cụ thể và, nếu có, số liệu: bao nhiêu hộ, doanh nghiệp, bao nhiêu thời gian, chi phí.
- Nêu bạn đã gửi kiến nghị tới cơ quan ban hành chưa, đã nhận được trả lời gì. Đại biểu cần biết kênh hành chính đã được thử.
- Đề xuất cụ thể điều bạn mong muốn: sửa câu chữ, ban hành hướng dẫn, rà soát lại văn bản.
- Ghi thông tin liên hệ để nhận phản hồi, và ký tên. Kiến nghị không rõ người gửi thường khó được xử lý như một kiến nghị chính thức.
Nói tại buổi tiếp xúc cử tri trong vài phút
Buổi tiếp xúc cử tri thường có nhiều người muốn phát biểu, mỗi người chỉ có ít phút. Cách nói hiệu quả là một vấn đề, ba ý: quy định gì, gây vướng gì (một ví dụ), đề nghị gì. Bỏ qua phần kể dài về hoàn cảnh cá nhân, để dành cho văn bản nộp kèm. Nói bằng giọng bình tĩnh, nêu sự việc, không quy kết người soạn thảo hay cơ quan nào.
Nếu bạn đại diện cho một nhóm, ví dụ các hộ kinh doanh cùng một chợ, hãy nói rõ điều đó và cho biết nhóm có bao nhiêu người cùng ý kiến. Danh sách đồng ý kiến có chữ ký là tài liệu đáng nộp kèm, miễn là mỗi người ký đều thực sự đọc nội dung.
Sau buổi tiếp xúc, ý kiến của cử tri được thư ký ghi lại và tổng hợp. Bạn có thể hỏi bộ phận tổ chức về cách theo dõi kết quả trả lời; nhiều nơi công khai báo cáo tổng hợp kiến nghị cử tri và kết quả giải quyết trên cổng thông tin của địa phương.
Ví dụ giả định: kiến nghị của các hộ kinh doanh ở một chợ
Một nhóm hộ kinh doanh ở một chợ tại Lâm Đồng thấy một quy định của tỉnh về giờ được bày hàng trước cửa không phù hợp với nhịp buôn bán sáng sớm của chợ nông sản. Họ đã gửi kiến nghị tới cơ quan ban hành và nhận được trả lời rằng quy định nhằm bảo đảm trật tự chung, sẽ được xem xét khi rà soát. Đây là ví dụ giả định để minh hoạ quy trình.
Nhóm cử một người làm đầu mối, viết một văn bản hai trang: tóm tắt quy định, mô tả giờ cao điểm của chợ, số hộ bị ảnh hưởng, những gì đã gửi và đã nhận trả lời, rồi đề xuất cho phép một khung giờ riêng ở khu chợ đầu mối, kèm cam kết giữ lối đi. Văn bản được gửi tới văn phòng phục vụ đoàn đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh, và người đầu mối nêu ngắn gọn tại buổi tiếp xúc cử tri gần nhất.
Kết quả có thể là tỉnh giữ nguyên, điều chỉnh khung giờ, hoặc giao địa phương nơi có chợ đề xuất phương án riêng. Dù kết quả nào, nhóm đã có một kiến nghị được ghi nhận chính thức, có văn bản trả lời, và có hồ sơ để tiếp tục khi quy định được đưa ra sửa đổi. Điểm đáng học là đề xuất có phương án cụ thể và cam kết đi kèm, chứ không chỉ xin bỏ quy định.
Những điều nên tránh
Kênh đại biểu dân cử là kênh công khai, minh bạch. Để giữ đúng tính chất đó, bạn nên tránh:
- Đề nghị đại biểu can thiệp vào một hồ sơ cụ thể đang được giải quyết để có kết quả có lợi cho mình. Đại biểu chuyển kiến nghị, không quyết định thay cơ quan chuyên môn.
- Tặng quà, mời tiệc, hứa hẹn lợi ích dưới bất kỳ hình thức nào kèm theo kiến nghị.
- Gửi cùng một nội dung tới hàng chục đại biểu ở nhiều tỉnh không liên quan đến nơi bạn sống hoặc kinh doanh.
- Biến kiến nghị về quy định thành phát ngôn chính trị, công kích cá nhân hoặc tổ chức.
- Đưa thông tin chưa kiểm chứng, số liệu ước đoán không ghi rõ là ước tính.
Một kiến nghị giữ được sự tiết chế thường đi xa hơn một kiến nghị gay gắt, vì người nhận có thể chuyển nguyên văn tới cơ quan có thẩm quyền mà không phải lọc bớt.
Theo dõi kết quả và bước tiếp theo
Kiến nghị qua đại biểu thường cần thời gian dài hơn kiến nghị gửi thẳng cơ quan hành chính, vì phải qua khâu tổng hợp, chuyển và trả lời theo đợt. Bạn nên ghi lại ngày gửi, nơi nhận, và sau một thời gian hợp lý thì liên hệ văn phòng phục vụ đoàn đại biểu để hỏi tình trạng.
Văn bản trả lời của cơ quan có thẩm quyền có thể cho biết quy định sẽ được nghiên cứu khi sửa đổi, đã được đưa vào kế hoạch rà soát, hoặc giải thích lý do giữ nguyên. Khi văn bản liên quan được đưa ra lấy ý kiến sửa đổi, đó là thời điểm bạn nên gửi lại kiến nghị dưới dạng góp ý vào dự thảo, có viện dẫn lần kiến nghị trước.
Nếu sau nhiều kỳ vấn đề vẫn còn, việc tích luỹ hồ sơ có ích: những lần kiến nghị có ghi nhận, những văn bản trả lời, những số liệu cập nhật. Hồ sơ đó giúp kiến nghị lần sau có sức nặng hơn, dù gửi qua bất kỳ kênh nào.
Câu hỏi thường gặp
Có phải là cử tri ở tỉnh đó mới được gửi kiến nghị cho đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh không?
Thông thường bạn gửi tới đoàn đại biểu ở nơi mình cư trú hoặc nơi doanh nghiệp hoạt động, vì đại biểu có trách nhiệm trước cử tri ở đó. Nếu quy định gây vướng ở nhiều nơi, hiệp hội ngành nghề có thể là kênh tổng hợp phù hợp hơn.
Đại biểu có bắt buộc phải trả lời kiến nghị của người dân không?
Đại biểu có trách nhiệm tiếp nhận và xử lý kiến nghị của cử tri theo luật định, thường là nghiên cứu và chuyển tới cơ quan có thẩm quyền, rồi theo dõi việc trả lời. Phản hồi có thể đến từ văn phòng phục vụ đoàn hoặc từ chính cơ quan được chuyển kiến nghị.
Nên gửi kiến nghị cho đại biểu trước hay cho cơ quan ban hành trước?
Nên gửi cơ quan ban hành trước, vì đây là nơi có thể sửa văn bản trực tiếp. Khi đã có trả lời mà vấn đề vẫn còn, hoặc vấn đề ảnh hưởng đông người, kiến nghị qua đại biểu giúp nâng vấn đề lên tầm chính sách.
Phát biểu tại buổi tiếp xúc cử tri có cần đăng ký trước không?
Tuỳ cách tổ chức của từng nơi; có nơi mời phát biểu trực tiếp, có nơi nhận phiếu đăng ký hoặc ý kiến viết. Bạn nên chuẩn bị sẵn một bản viết ngắn để nộp nếu không kịp phát biểu, như vậy ý kiến vẫn được ghi nhận.
Kiến nghị qua đại biểu có giúp hồ sơ đang bị trả của mình được giải quyết nhanh hơn không?
Không nên kỳ vọng như vậy. Kênh này hướng tới sửa quy định, không phải can thiệp vào hồ sơ cá biệt. Hồ sơ đang bị chậm hoặc bị trả sai quy định nên được phản ánh qua kênh thủ tục hành chính hoặc khiếu nại theo đúng trình tự.
Có thể gửi kiến nghị tập thể của nhiều hộ kinh doanh không?
Có. Kiến nghị tập thể nên có một người đầu mối liên hệ, nội dung thống nhất và danh sách người đồng ý có chữ ký. Mỗi người ký cần thực sự đọc và đồng ý với nội dung, tránh ký thay hay gom chữ ký cho những việc không liên quan.