Việc sử dụng tạm thời một phần hè phố, lòng đường vào mục đích ngoài giao thông, như bày bán, để xe, tổ chức việc hiếu hỉ, được pháp luật về đường bộ giao cho UBND cấp tỉnh quy định chi tiết; khoản phí đi kèm, nếu có, thuộc thẩm quyền HĐND tỉnh. Khi tỉnh soạn hoặc sửa quy định này, dự thảo được lấy ý kiến, và đây là một trong những văn bản địa phương chạm tới nhiều người nhất.
Ở cùng một dải hè phố có nhiều lợi ích đan xen: hộ kinh doanh cần chỗ bày hàng, cư dân cần chỗ để xe, người đi bộ, người già, người dùng xe lăn cần lối đi thông suốt. Một dự thảo tốt phải cân bằng các nhu cầu đó, và góp ý từ nhiều phía giúp cơ quan soạn thảo thấy được điều họ không thấy từ bàn làm việc. Bài này giúp bạn đọc dự thảo và góp ý theo góc của mình, không thiên vị bên nào.
Một dự thảo quy định về hè phố thường có những nội dung gì
Cấu trúc khác nhau giữa các tỉnh, nhưng phần lớn dự thảo loại này bao gồm các nhóm nội dung sau. Đánh dấu những nhóm chạm tới bạn trước khi đọc chi tiết.
- Phạm vi tuyến đường: danh sách hoặc tiêu chí những tuyến phố được xem xét cho sử dụng tạm thời, và những tuyến cấm.
- Mục đích được phép: kinh doanh, buôn bán; trông giữ xe; tập kết vật liệu khi sửa nhà; tổ chức việc cưới, việc tang; sự kiện văn hoá.
- Điều kiện kỹ thuật: bề rộng hè phố tối thiểu, phần lối đi phải dành cho người đi bộ, khoảng cách tới nút giao, lối vào nhà dân.
- Thời gian: khung giờ được phép, thời hạn tối đa của một lần sử dụng, khả năng gia hạn.
- Thủ tục: đăng ký hay cấp phép, nộp ở đâu, giấy tờ gì, ai quyết định, trả lời trong bao lâu.
- Phân công trách nhiệm: sở nào, UBND xã, phường nào quản lý, kiểm tra; sau năm 2025 nhiều việc giao cho cấp xã.
- Điều khoản chuyển tiếp: giấy phép hoặc chấp thuận đã cấp theo quy định trước đó được xử lý ra sao.
Đọc dự thảo từ góc hộ kinh doanh
Với người bán hàng, câu hỏi đầu tiên là tuyến phố của mình có nằm trong diện được xem xét không. Nhiều dự thảo dùng tiêu chí bề rộng hè phố hoặc danh sách tuyến kèm theo phụ lục; nếu là danh sách, bạn tìm tên đường; nếu là tiêu chí, bạn đo hè phố trước cửa nhà mình. Sai lệch giữa danh sách và thực tế, như một tuyến đã mở rộng hè nhưng không được đưa vào, là chỗ đáng góp ý.
Câu hỏi thứ hai là thủ tục. Hộ kinh doanh nhỏ ít có thời gian làm hồ sơ phức tạp. Nếu dự thảo yêu cầu cấp phép riêng cho mỗi lần, mỗi mùa, hoặc đòi nhiều giấy tờ đã có trong hồ sơ đăng ký hộ kinh doanh, bạn có thể đề xuất hình thức đăng ký đơn giản hơn, thời hạn dài hơn, hoặc tiếp nhận trực tuyến. Hãy chỉ đúng điều khoản và đưa ra cách làm thay thế cụ thể.
Câu hỏi thứ ba là khung giờ và thời hạn. Hàng ăn sáng, hàng tạp hoá, cửa hàng sửa xe có nhịp hoạt động khác nhau. Một khung giờ chung cho mọi mục đích kinh doanh có thể bất hợp lý với nhóm này nhưng hợp lý với nhóm khác. Góp ý nên mô tả nhịp hoạt động thực tế của ngành bạn, kèm đề xuất cách chia khung giờ, thay vì chỉ đề nghị "kéo dài giờ".
Đọc dự thảo từ góc người đi bộ và cư dân
Hè phố trước hết là lối đi. Người đi bộ, người cao tuổi, phụ huynh đẩy xe nôi, người dùng xe lăn hay người khiếm thị cần một lối đi liên tục, không bị cắt ngang. Khi đọc dự thảo, nhóm này nên xem kỹ phần bề rộng tối thiểu dành cho người đi bộ, quy định về lối dẫn hướng và đoạn tiếp giáp lối sang đường.
Cư dân không kinh doanh cũng có lợi ích riêng: lối ra vào nhà không bị chắn, khu vực để xe của gia đình, tiếng ồn và vệ sinh vào buổi tối. Một số dự thảo có quy định về việc lấy ý kiến hộ liền kề hoặc tổ dân phố trước khi chấp thuận cho sử dụng; nếu dự thảo không có, cư dân có thể góp ý bổ sung cơ chế này.
Góp ý từ góc người đi bộ nên đi kèm mô tả cụ thể: đoạn nào, tình trạng ra sao, lối đi hiện còn bao nhiêu sau khi bày hàng. Ảnh chụp hiện trạng, chụp sao cho không lộ mặt người, là bằng chứng giúp cơ quan soạn thảo hình dung. Đề xuất có thể là quy định bề rộng tối thiểu rõ ràng, cấm bày ở đoạn gần lối sang đường, hoặc dành riêng một số tuyến cho đi bộ.
Ví dụ giả định: một điều khoản và ba góp ý từ ba phía
Giả sử dự thảo viết: "Hè phố có bề rộng từ 3 m trở lên được xem xét cho sử dụng tạm thời, phải dành tối thiểu 1,5 m cho người đi bộ." Ba nhóm có thể góp ý như sau.
| Người góp ý | Vấn đề nêu ra | Đề xuất |
|---|---|---|
| Hội tiểu thương một tuyến phố | Hè phố tuyến này rộng 2,8 m, chỉ thiếu 0,2 m nhưng bị loại hoàn toàn | Cho phép hè từ 2,5 m với điều kiện chỉ bày hàng sát tường nhà, giữ lối 1,5 m |
| Nhóm người khuyết tật | Lối 1,5 m bị cắt bởi cột điện, gốc cây nên phần đi được ít hơn | Tính 1,5 m là bề rộng thông thoáng thực tế, không tính phần có vật cản |
| Tổ dân phố | Chưa có quy định về lối ra vào nhà liền kề | Bổ sung yêu cầu không chắn lối vào nhà và lấy ý kiến hộ liền kề |
Ba góp ý trên không loại trừ nhau. Cơ quan soạn thảo có thể tiếp thu cả ba theo cách cân bằng. Đó cũng là lý do một góp ý tốt nên đưa đề xuất cụ thể thay vì chỉ phản đối điều khoản.
Các bước góp ý dự thảo quy định về hè phố
Dù bạn ở phía nào, quy trình góp ý giống nhau. Làm theo trình tự dưới đây để ý kiến tới đúng nơi trong hạn.
- Tìm dự thảo trên cổng thông tin điện tử của tỉnh hoặc trang của sở được giao chủ trì (thường là sở phụ trách xây dựng, giao thông); tải cả dự thảo, tờ trình và phụ lục danh sách tuyến.
- Xác định bạn chịu tác động ở điều khoản nào: tuyến phố, bề rộng, khung giờ, thủ tục hay phí.
- Thu thập dữ liệu thực tế: đo bề rộng hè, chụp ảnh hiện trạng không lộ mặt người, ghi lại giờ cao điểm.
- Trao đổi với hàng xóm hoặc hội ngành để xem có thể gom ý kiến chung.
- Viết góp ý theo từng điều khoản, kèm đề xuất câu chữ.
- Gửi trong hạn qua kênh ghi trong thông báo; gửi bản sao cho UBND xã, phường nơi bạn ở để địa phương nắm.
Nếu dự thảo có kèm nội dung về mức phí sử dụng hè phố, phần đó thường là một dự thảo nghị quyết riêng của HĐND tỉnh. Bạn nên tìm và góp ý cả hai văn bản, vì thủ tục và mức phí ảnh hưởng tới nhau.
Sau khi quy định được ban hành
Khi quyết định chính thức có hiệu lực, hãy đọc lại bản đã ký thay vì dựa vào dự thảo. Danh sách tuyến, bề rộng tối thiểu và khung giờ có thể đã thay đổi sau khi tiếp thu ý kiến. Nếu bạn là hộ kinh doanh, kiểm xem mình cần đăng ký hay xin phép, nộp ở đâu và có thời gian chuyển tiếp không.
Trong quá trình áp dụng, nếu một điều khoản gây vướng thực tế, như thủ tục quá chậm hay tuyến phố bị xếp sai, bạn có thể phản ánh với UBND xã, phường hoặc sở chủ trì. Phản ánh sau khi văn bản có hiệu lực vẫn có giá trị, nhất là khi kèm bằng chứng cụ thể; nhiều tỉnh rà soát và sửa quy định này định kỳ.
Còn khi bị xử lý vi phạm cụ thể, như bị lập biên bản vì bày hàng vượt phạm vi, đó là việc cá biệt và đi theo đường khiếu nại hoặc khởi kiện theo quy định, không phải đường góp ý văn bản.
Một thói quen nhỏ có ích: lưu lại bản góp ý đã gửi, bản dự thảo và bản quy định chính thức trong cùng một thư mục. Lần sau tỉnh sửa quy định, bạn có sẵn lịch sử để so, biết điều nào đã được tiếp thu, điều nào chưa, và góp ý tiếp từ chỗ đã dừng thay vì bắt đầu lại từ đầu. Với hội ngành hay tổ dân phố, thư mục chung như vậy còn giúp người mới tham gia nắm nhanh câu chuyện.
Không chỉ buôn bán: các mục đích khác cũng nằm trong dự thảo
Việc cưới, việc tang. Nhiều gia đình ở phố cần dựng rạp tạm trên hè, đôi khi lấn một phần lòng đường trong một hai ngày. Dự thảo thường quy định thời hạn tối đa, phần lòng đường được dùng và việc báo trước cho UBND xã, phường. Người dân nên xem thủ tục có đủ đơn giản cho việc phát sinh đột xuất như việc tang hay không.
Tập kết vật liệu khi sửa, xây nhà. Đây là nhu cầu ngắn hạn nhưng gây ảnh hưởng nhiều tới người đi bộ và vệ sinh. Dự thảo hay đặt điều kiện che chắn, thời gian tập kết và trách nhiệm dọn dẹp. Góp ý có thể nhắm vào tính khả thi của các điều kiện này đối với nhà phố hẹp.
Trông giữ xe. Điểm trông giữ xe trên hè liên quan tới cả giá dịch vụ trông giữ xe và quy hoạch điểm đỗ. Cư dân thường quan tâm phần lối đi còn lại và giờ hoạt động.
Sự kiện văn hoá, quảng bá. Thường có thủ tục riêng và cần thêm chấp thuận của nhiều cơ quan. Nếu dự thảo gộp chung với buôn bán thường ngày, bạn có thể góp ý tách riêng để thủ tục rõ ràng hơn.
Câu hỏi thường gặp
Ai quy định chuyện được bày hàng trên hè phố?
Pháp luật về đường bộ giao UBND cấp tỉnh quy định chi tiết việc sử dụng tạm thời một phần hè phố, lòng đường vào mục đích ngoài giao thông. Khoản phí đi kèm, nếu tỉnh thu, do HĐND tỉnh quyết định theo pháp luật về phí, lệ phí.
Người đi bộ có quyền góp ý dự thảo này không?
Có. Dự thảo văn bản quy phạm được lấy ý kiến rộng rãi, ai cũng có thể góp ý. Ý kiến từ người đi bộ, người khuyết tật và cư dân giúp cơ quan soạn thảo cân bằng với nhu cầu của hộ kinh doanh.
Dự thảo chưa ban hành thì có phải dọn hàng theo dự thảo không?
Không. Dự thảo chưa có giá trị áp dụng. Quy định đang có hiệu lực vẫn là căn cứ cho tới khi văn bản mới được ký và tới ngày có hiệu lực ghi trong văn bản.
Có nên góp ý ẩn danh để tránh va chạm với hàng xóm?
Nhiều nơi không tổng hợp ý kiến khuyết danh. Bạn có thể góp ý qua tổ dân phố hoặc hội ngành để ý kiến được tổng hợp chung. Giữ giọng trung tính, tập trung vào điều khoản, sẽ giảm khả năng va chạm.
Sau năm 2025 ai cấp phép sử dụng tạm thời hè phố?
Tuỳ quy định của từng tỉnh. Nhiều tỉnh giao UBND cấp xã, phường quản lý và cấp phép trên địa bàn sau khi bỏ cấp trung gian. Bạn đọc phần phân công trách nhiệm trong quy định của tỉnh mình để biết nơi nộp hồ sơ.