Doanh nghiệp có vốn nước ngoài tại Việt Nam có cùng quyền góp ý dự thảo như doanh nghiệp trong nước, qua cùng các kênh lấy ý kiến. Điểm khác nằm ở cách làm việc: dự thảo bằng tiếng Việt cần dịch để công ty mẹ hiểu, quyết định thường phải qua nhiều cấp ở nhiều nước, trong khi thời gian lấy ý kiến tính theo tuần. Doanh nghiệp làm tốt là doanh nghiệp đã dựng sẵn quy trình trước khi có dự thảo.
Bài này dành cho người làm pháp chế, quan hệ đối ngoại hoặc quản lý tại doanh nghiệp có vốn nước ngoài, và cho cán bộ các phòng thương mại, hiệp hội doanh nghiệp nước ngoài tại Việt Nam. Nội dung tập trung vào khâu tổ chức: kênh nào, ngôn ngữ nào, nhịp phối hợp với công ty mẹ ra sao, và những điểm khác biệt về văn hoá góp ý cần lưu ý.
Cùng quyền, cùng kênh như doanh nghiệp trong nước
Quy trình lấy ý kiến dự thảo ở Việt Nam không phân biệt nguồn vốn của doanh nghiệp. Một công ty có vốn nước ngoài thành lập theo pháp luật Việt Nam là doanh nghiệp Việt Nam, có thể gửi góp ý qua cổng thông tin của cơ quan soạn thảo, qua văn bản, qua hiệp hội ngành nghề trong nước mà mình là hội viên, hoặc qua các tổ chức đại diện cộng đồng doanh nghiệp nước ngoài.
Điều đó có nghĩa là doanh nghiệp không cần đi đường vòng qua đại sứ quán hay cơ quan thương mại của nước mình để góp ý về một dự thảo kỹ thuật. Những kênh ngoại giao thường dành cho các vấn đề ở tầm quan hệ giữa hai nước. Với dự thảo ảnh hưởng tới vận hành hằng ngày, kênh trực tiếp và kênh hiệp hội thường hiệu quả hơn.
Tuy vậy, doanh nghiệp có vốn nước ngoài cần lưu ý rằng góp ý của mình có thể được nhìn nhận như tiếng nói của nhà đầu tư nước ngoài nói chung. Vì vậy giọng điệu, tính xây dựng và sự tôn trọng quy trình càng quan trọng.
Các kênh góp ý thường dùng
Trực tiếp với cơ quan soạn thảo. Gửi văn bản góp ý theo hướng dẫn trên cổng thông tin hoặc thông báo lấy ý kiến. Phù hợp khi doanh nghiệp có tình huống đặc thù không chia sẻ được với doanh nghiệp khác.
Hiệp hội ngành nghề trong nước. Nhiều doanh nghiệp có vốn nước ngoài là hội viên hiệp hội ngành. Góp ý qua đây giúp tiếng nói của mình hoà vào ý kiến chung của ngành, gồm cả doanh nghiệp trong nước.
Phòng thương mại, hiệp hội của cộng đồng doanh nghiệp nước ngoài tại Việt Nam. Các tổ chức này thường có nhóm công tác theo ngành, tổng hợp ý kiến hội viên và tham gia các diễn đàn đối thoại giữa cơ quan nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp.
Diễn đàn đối thoại doanh nghiệp. Các diễn đàn định kỳ giữa cơ quan nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp là nơi nêu những vấn đề lớn, xuyên ngành. Ý kiến về một dự thảo cụ thể vẫn nên kèm văn bản chi tiết gửi cơ quan soạn thảo.
Theo dõi dự thảo khi người phụ trách không đọc tiếng Việt
Ở nhiều doanh nghiệp có vốn nước ngoài, người quản lý cao nhất tại Việt Nam không đọc được tiếng Việt, còn bộ phận pháp chế có khi chỉ là một người hoặc thuê ngoài. Rủi ro lớn nhất trong hoàn cảnh này là doanh nghiệp chỉ biết tới dự thảo qua bản tin tiếng Anh của bên thứ ba, vốn đã chọn lọc và tóm tắt, có khi trễ nhiều tuần.
Cách khắc phục là giao rõ cho một nhân viên đọc được tiếng Việt việc quét các nguồn gốc mỗi tuần: mục lấy ý kiến dự thảo trên cổng của bộ quản lý ngành, của tỉnh nơi đặt nhà máy, thư mời của hiệp hội. Người này không cần là chuyên gia pháp lý; chỉ cần ghi tên dự thảo, cơ quan soạn thảo, hạn góp ý và dịch vài dòng về phạm vi điều chỉnh để quản lý quyết định có cần đọc sâu hay không.
Bản tin tiếng Anh của phòng thương mại hay đơn vị tư vấn vẫn có ích để biết bối cảnh và ý kiến của doanh nghiệp khác, nhưng nên coi là nguồn bổ sung, không thay cho việc tự kiểm bản gốc.
Ngôn ngữ: viết bằng tiếng Việt, dịch có kiểm soát
Dự thảo được công bố bằng tiếng Việt và cơ quan soạn thảo làm việc bằng tiếng Việt. Góp ý gửi đi nên bằng tiếng Việt để người đọc hiểu đúng và tổng hợp được. Nếu chỉ gửi bản tiếng Anh, góp ý phải qua thêm một lần dịch phía cơ quan nhận, có thể chậm và dễ lệch ý.
Ở chiều ngược lại, công ty mẹ cần hiểu dự thảo để quyết định. Bản dịch nội bộ dùng để thảo luận là cần thiết, nhưng phải luôn nhớ bản tiếng Việt mới là bản gốc. Thuật ngữ pháp lý tiếng Việt nhiều khi không có từ tương đương chính xác trong tiếng Anh; một chữ dịch lệch có thể khiến công ty mẹ phản ứng với một nội dung không có thật.
Cách làm an toàn: dịch các điều khoản liên quan chứ không cần cả dự thảo, giữ nguyên văn tiếng Việt song song, đánh dấu những thuật ngữ khó dịch kèm giải thích ngắn. Khi viết góp ý, soạn bằng tiếng Việt trước, sau đó dịch sang tiếng Anh để công ty mẹ duyệt, rồi kiểm lại xem bản tiếng Việt cuối cùng có khớp với ý đã duyệt không.
Nhịp phối hợp với công ty mẹ trong thời hạn lấy ý kiến
Thời hạn lấy ý kiến thường tính bằng tuần, trong khi quy trình phê duyệt ở tập đoàn đa quốc gia có thể mất lâu hơn. Ví dụ giả định một nhịp làm việc khi có khoảng một tháng:
| Giai đoạn | Việc tại Việt Nam | Việc với công ty mẹ, khu vực |
|---|---|---|
| Tuần 1 | Đọc dự thảo, khoanh điều khoản, dịch phần liên quan | Gửi thông báo sớm: có dự thảo, mức ảnh hưởng ước tính, hạn chót |
| Tuần 2 | Gom số liệu nội bộ, trao đổi với hiệp hội | Xin ý kiến chuyên môn của bộ phận khu vực nếu cần |
| Tuần 3 | Soạn góp ý bằng tiếng Việt và bản dịch | Trình duyệt theo phân quyền đã thống nhất từ trước |
| Tuần 4 | Hoàn thiện, ký, gửi; lưu bản gửi | Báo cáo đã gửi, kèm bản dịch nội dung chính |
Nếu thời hạn ngắn hơn, cần có cơ chế uỷ quyền sẵn cho người đứng đầu tại Việt Nam được quyết định gửi góp ý trong một phạm vi nhất định, không phải chờ duyệt từ nhiều cấp. Thoả thuận cơ chế này từ trước, khi chưa có dự thảo nào gấp, là cách duy nhất để không lỡ hạn. Phạm vi uỷ quyền nên viết cụ thể, chẳng hạn được góp ý về điều khoản kỹ thuật và thủ tục, còn những nội dung ảnh hưởng tới chiến lược đầu tư thì phải báo trước.
Khác biệt về cách góp ý cần lưu ý
Người quen với môi trường chính sách ở nước khác đôi khi mang theo thói quen không hợp với cách làm việc ở Việt Nam:
- So sánh với quy định của nước khác là hữu ích, nhưng nên trình bày như kinh nghiệm tham khảo, không như tiêu chuẩn mà Việt Nam phải theo.
- Lời lẽ quá thẳng hoặc mang tính yêu cầu dễ gây phản cảm; giọng xây dựng, ghi nhận mục tiêu chính sách trước khi nêu vấn đề thường được đón nhận tốt hơn.
- Tránh dùng cam kết đầu tư hay khả năng rút vốn như một cách gây áp lực trong văn bản góp ý về dự thảo.
- Không giả định có cơ chế đăng ký vận động chính sách như ở một số nước; tham gia qua kênh lấy ý kiến và hiệp hội.
- Nhắc tới cam kết trong các hiệp định thương mại mà Việt Nam là thành viên là hợp lý khi có căn cứ rõ, nhưng nên viết thận trọng và chính xác.
Bảo mật thông tin và quy tắc tuân thủ của tập đoàn
Nhiều tập đoàn có quy tắc riêng về hoạt động liên quan tới chính sách công: ai được phép phát ngôn, phải khai báo nội bộ những tiếp xúc nào với cơ quan nhà nước, quy định chống tham nhũng có hiệu lực xuyên quốc gia. Người phụ trách tại Việt Nam nên đối chiếu quy trình góp ý với các quy tắc này để tránh vi phạm nội bộ dù hành vi hoàn toàn hợp pháp tại Việt Nam.
Thông tin gửi trong góp ý có thể được tổng hợp, trích dẫn và đọc bởi nhiều bên. Số liệu về sản lượng, chi phí, chuỗi cung ứng nên trình bày ở dạng gộp hoặc tỷ lệ. Khi góp ý qua phòng thương mại nước ngoài, hỏi rõ cách tổ chức đó dùng và công bố số liệu của hội viên.
Cuối cùng, hãy giữ góp ý trong phạm vi chính sách, không bình luận về tình hình chính trị hay quan hệ giữa các nước. Một văn bản góp ý tập trung vào điều khoản, tác động và đề xuất có cơ hội được xem xét nghiêm túc nhất.
Khi nào cần chuyên gia pháp lý trong nước
Pháp chế khu vực của tập đoàn có thể giỏi về luật của nhiều nước nhưng không nắm chi tiết hệ thống văn bản và thực tiễn áp dụng ở Việt Nam. Khi dự thảo có tác động lớn, tác động tới giấy phép đầu tư, điều kiện tiếp cận thị trường hay cam kết quốc tế, nên có ý kiến của luật sư, chuyên gia trong nước hiểu cả bối cảnh lập pháp.
Chuyên gia trong nước giúp ở ba điểm: đọc đúng thuật ngữ và mối quan hệ giữa dự thảo với các văn bản khác, đánh giá điều khoản nào còn khả năng thay đổi, và soạn góp ý theo văn phong quen thuộc với cơ quan soạn thảo. Phần quyết định nội dung góp ý vẫn là của doanh nghiệp.
Hãy nhớ rằng dự thảo chưa có hiệu lực. Mọi kế hoạch điều chỉnh vận hành dựa trên dự thảo nên được coi là phương án dự phòng, chờ văn bản chính thức được ban hành rồi mới triển khai.
Câu hỏi thường gặp
Doanh nghiệp có vốn nước ngoài có được góp ý dự thảo văn bản pháp luật Việt Nam không?
Có. Doanh nghiệp thành lập theo pháp luật Việt Nam, kể cả có vốn nước ngoài, góp ý qua cùng các kênh như doanh nghiệp trong nước: cổng thông tin của cơ quan soạn thảo, văn bản gửi trực tiếp, hiệp hội ngành nghề hay tổ chức đại diện doanh nghiệp.
Có thể gửi góp ý bằng tiếng Anh không?
Nên gửi bằng tiếng Việt vì cơ quan soạn thảo làm việc bằng tiếng Việt. Bản tiếng Anh nếu gửi kèm chỉ để tham khảo. Gửi riêng tiếng Anh có thể làm chậm việc tổng hợp và dễ bị hiểu lệch ý.
Góp ý qua phòng thương mại nước ngoài và qua hiệp hội trong nước khác nhau thế nào?
Phòng thương mại nước ngoài tổng hợp ý kiến của cộng đồng doanh nghiệp nước ngoài, thường theo nhóm ngành. Hiệp hội trong nước tổng hợp ý kiến của cả ngành, gồm cả doanh nghiệp trong nước. Doanh nghiệp có thể tham gia cả hai nếu là hội viên.
Thời hạn lấy ý kiến ngắn mà công ty mẹ duyệt chậm thì làm sao?
Thoả thuận trước một cơ chế uỷ quyền cho người đứng đầu tại Việt Nam được quyết định gửi góp ý trong phạm vi nhất định. Ngoài ra, gửi thông báo sớm cho công ty mẹ ngay khi phát hiện dự thảo để họ có thời gian chuẩn bị.
Có nên viện dẫn quy định của nước khác trong góp ý không?
Có thể, như một kinh nghiệm tham khảo kèm giải thích vì sao phù hợp với điều kiện Việt Nam. Tránh trình bày như một chuẩn bắt buộc, vì cơ quan soạn thảo cân nhắc nhiều yếu tố trong nước.
Bản dịch nội bộ của dự thảo có dùng làm căn cứ pháp lý được không?
Không. Bản dịch chỉ để công ty mẹ và người không đọc tiếng Việt hiểu nội dung. Căn cứ duy nhất là bản tiếng Việt do cơ quan có thẩm quyền công bố, và với dự thảo thì bản đó cũng chưa có hiệu lực.